Ảnh báo chí (phần mở đầu)

Đây là cuốn sách về nghiệp vụ ảnh báo chí rất bổ ích của cựu phóng viên ảnh Hãng Thông tấn AP Brian Horton được nhà nhiếp ảnh Trần Đức Tài dịch và giới thiệu,NXB TT ấn hành.

Hằng ngày, trên mặt báo, người đọc có thể tiếp nhận rất nhiều thông tin qua các bài viết, nhưng cái được mọi người quan tâm xem trước và hấp dẫn người xem nhất là những tấm ảnh chụp thực, kể lại được một câu chuyện nào đó cho mọi người, tức là trước hết ở giá trị thông tin của tấm ảnh.

Đó có thể là bức ảnh chụp ba người đang chống cự với sức mạnh của thiên nhiên khi cuồng phong dựng lên những đợt sóng thần cuốn phăng một ngôi nhà ra biển. Cơn thịnh nộ của bão táp đã được tóm giữ trong một bức ảnh của một nhà nhiếp ảnh không e ngại dầm mưa làm việc.

Đó có thể là bức ảnh chụp một cậu bé nhỏ xíu đang nghịch ngợm thử đẩy lùi đối thủ của cậu, một nhà đô vật Sumô. Đó chẳng hề là một khoảnh khắc lịch sử chấn động, nhưng là một bức ảnh vui khiến bạn bật cười.

Đó có thể là bức ảnh chụp hàng trăm ánh đèn flash đồng loạt nháy sáng khi những người hâm mộ muốn chụp ảnh danh thủ bóng chày Mark McGwire đang thực hiện một cú đập bóng kỉ lục. Để tường thuật câu chuyện, người phóng viên chụp bức ảnh này đã tư duy theo một hướng khác.

Đó có thể là bức ảnh, một ghi nhận chớp nhoáng, chụp một người lính đặc nhiệm Mỹ vũ trang đầy mình, vươn tay chụp lấy cậu bé Elian Gonzalez, người dân di trú Cuba. Bức ảnh ấy khơi gợi nhiều phản ứng cảm xúc từ công chúng ở cả hai phía đang có xung đột chính trị vì vấn đề này, và châm ngòi cho cả những cuộc tranh cãi gay gắt về sự can thiệp của chính phủ Mỹ nữa.

Đó có thể là bức ảnh, một chân dung thôi, chụp một cậu bé với bó hoa nhỏ trên tay đang trên đường đến viếng linh cữu mẹ Theresa. Đôi mắt cậu bé xoáy thẳng vào người xem ảnh.

Đó có thể là bức ảnh chụp một người thổi kèn túi cô đơn để lại những dấu chân trong sương mai khi anh sải bước trong sương mù sau một lễ tưởng niệm đầy xúc động dành cho một người chơi golf nổi tiếng vừa chết thảm. Người xem không thể không cảm nhận được nỗi buồn của khoảnh khắc ấy.

Đó có thể là bức ảnh, một dạng ảnh chân dung, chụp người sáng chế ra những đồ trang trí sân vườn hình chim hồng hạc, được bao quanh bằng chính những sản phẩm của mình. Một sự phê phán lối sống Mỹ.

Tất cả đều là ảnh báo chí.

Ảnh báo chí kể lại một câu chuyện bằng hình ảnh, tường thuật với chiếc máy ảnh, ghi nhận một khoảnh khắc trong thời gian, cái phút giây điển hình khi một hình ảnh đúc kết một câu chuyện. Henri Cartier-Breson đã gọi đó là “khoảnh khắc quyết định”. Niềm vui, nỗi buồn, thành công, thất bại, thanh thản, sợ hãi, chết chóc…,muôn mặt của cuộc đời chúng ta được thu giữ trên phim và trên những đĩa từ.

Ảnh báo chí không chỉ là một bức ảnh thời sự nóng chụp trong một cuộc chiến ở một chốn xa xôi, kì lạ. Thời gian và địa điểm chụp không làm thay đổi chất lượng một bức ảnh. Ảnh báo chí cũng có thể là một cuộc họp của hội đồng thành phố địa phương nơi các thành viên đang tranh luận về việc tăng thuế hay thông qua một luật định mới.

Ảnh báo chí không nhất thiết phải là một ảnh đăng trang bìa một tạp chí phát hành toàn quốc, chụp một pha gay cấn trong trận bóng tranh cúp quốc gia. Một bức ảnh chụp một đội tuyển học sinh, của bất kì trường trung học địa phương nào, đang thi đấu vì màu cờ sắc áo của địa phương mình, cũng chính là ảnh báo chí.

Không bắt buộc ảnh báo chí phải là một bộ phóng sự lớn về cuộc du hành bằng bè gỗ xuôi dòng sông Mê-kông, chẳng hạn. Ảnh báo chí cũng có thể chụp về những con người đang cố gắng làm mát dưới những vòi phun nước trong một ngày nóng bức ở thành phố của bạn.

Những nhà nhiếp ảnh chụp Tổng thống Mỹ hay chụp Thị trưởng một thành phố nhỏ, đều có chung nhiệm vụ : tường thuật chính xác các hoạt động của nhân vật này.

Những nhà nhiếp ảnh chụp vụ tấn công khủng bố vào nước Mỹ ngày 11/09/2001 khiến hàng nghìn người thiệt mạng hay một vụ cháy nhà khiến một gia đình mất nơi nương tựa, đều có chung nhiệm vụ : chuyển tải mức độ kinh khủng của sự kiện theo quan điểm nhân văn.

Những nhà nhiếp ảnh chụp những giây phút cuối cùng của trận chung kết World Cup hay chụp những giây cuối cùng của một trận bóng rổ ở trường trung học, đều có chung nhiệm vụ: thâu tóm được thực chất niềm vui của kẻ chiến thắng và những khoảnh khắc cô đơn cùng sự tuyệt vọng của những kẻ thua cuộc.

Dù lớn hay nhỏ, những khoảnh khắc ấy là thành phần mật thiết của lịch sử.

Trong từng trường hợp, địa điểm có thể khác nhau nhưng nhiệm vụ của ảnh báo chí luôn như nhau : thông tin , tường thuật, đưa cảnh tượng sự kiện đến với độc giả cho dù họ đang ở xa hàng nghìn cây số hay chỉ cách một góc đường. Ảnh báo chí giúp cho độc giả thấy được đôi điều mà có thể họ đã không có cơ hội chứng kiến tận mắt. Ảnh báo chí ghi lấy một khoảnh khắc lịch sử và gìn giữ cho tương lai.

Ai cũng đồng ý rằng cần phải có một đam mê đặc biệt thì mới thành công trong ảnh báo chí. Chính vì sự đam mê ấy sẽ nâng nhà nhiếp ảnh báo chí lên tầm cao của nền nhiếp ảnh thế giới.

Ông Mike Morse, Trưởng khoa Ảnh báo chí Đại học Western Kentucky nói : “Ngoài khả năng kỹ thuật ra, thành công trong nghề nghiệp chủ yếu ở ý thức trách nhiệm và lòng yêu nghề. Nhiều người xem bất kỳ công việc gì họ làm đều là một nghề mà họ muốn trở thành người giỏi nghề. Họ thật sự quan tâm đến điều đang làm và sự tận tâm ấy bộc lộ trong những bức ảnh của họ”.

J.Bruce Baumann, Phó tổng biên tập tờ The Courier and Press ở Evansville, bang Indiana cho biết, điều quan trọng nhất đối với người phóng viên ảnh là phải suy nghĩ trước hết như một nhà báo, rồi sau đó mới như một nhà nhiếp ảnh.

Baumann tin rằng thời buổi này các nhà nhiếp ảnh cần phải vươn rộng tầm hoạt động ra thì mới có thể vượt trội người khác. Ông nói :”Tôi thấy rằng dường như cốt lõi của nghề báo, cái lý do mà tôi bước vào nghề này, chính là tạo ra sự khác biệt, để thể hiện cuộc đời của những con người, niềm vui, nỗi sợ, hạnh phúc và sầu não của họ. Để nói cho thế giới biết điều gì đang diễn ra quanh họ.”

Theo Baumann, các nhà nhiếp ảnh cần phải “tìm kiếm ý tưởng mới, chủ đề mới, khai phá vùng đất mới, tìm kiếm những sự việc đang diễn ra”.

Từ loạt ảnh phóng sự của Matthew Brady chụp cuộc nội chiến Mỹ thế kỷ XIX cho tới phóng sự xã hội của Lewis Hine và Jacob Riis vào đầu thế kỷ XX, từ những loạt ảnh tư liệu của Walke Evans và Dorothea Lange trong những năm 1930 cho đến những bức ảnh trên tạp chí Life của các phóng viên ảnh W.Eugene Smith và Alfred Eisentaedt, cũng như những hình ảnh mang tính thử nghiệm cấp tiến của David LaChapelle và Nick Knight, chúng ta có cả một di sản nhiếp ảnh báo chí tốt đẹp của thế giới để xem xét và học hỏi.

Ta có thể rút ra nhiều bài học từ những nhà nhiếp ảnh đã tiên phong khởi xướng những phong cách nhiếp ảnh mà ngày nay được vô số nhà nhiếp ảnh chuyên chụp cho các tạp chí và nhật báo áp dụng.

Nhiều năm trước, một tập đoàn nhật báo đã cho chạy một quảng cáo với hình một nhà nhiếp ảnh mang trang phục chiến binh và dòng chú thích :”Đã sẵn sàng cho những bữa ăn nguội.” . Điều này hoàn toàn đúng với một phóng viên ảnh chiến tranh, nhưng cũng không sai đối với một nhà nhiếp ảnh chuyên săn những sự kiện địa phương.

Với người phóng viên ảnh, có những ngày để suy nghĩ đánh giá, có lúc bị sức ép của hàng trăm quyết định. Mình sẽ có mặt đúng chỗ không? Mình sẽ chụp được bức ảnh mình cần không? Mình sẽ chọn lựa đúng ống kính và thời điểm chụp phù hợp để thuật lại câu chuyện không? Khi khoảnh khắc đến, mọi điều mình đã học có trở thành công cụ giúp mình tường thuật được sự kiện mà mình đang đeo bám không?

Nữ phóng viên ảnh Amy Sancetta của Hãng thông tấn Asscociated Press ( AP) giải thích :”Bạn phải yêu cái nghề này chính vì cần có sản phẩm đúng thời hạn, những cảm xúc thăng trầm, những áp lực đó nhiều khi sẽ trở thành quá mức chịu đựng nếu như mình không yêu nghề. Ảnh báo chí là một lĩnh vực sáng tạo. Nếu ta đến một trận thi đấu và làm được một bức ảnh tốt hay chụp được một chân dung đẹp thì ta về nhà lòng như mở hội, còn nếu ta bỏ lỡ một hình ảnh nào đó thì trở về với tâm trạng nặng trĩu, ê chề.”

Còn J.Pat Carter, phóng viên ảnh AP thường trú tại Oklahoma, lại ví nghề ảnh báo chí giống như người đi dây trong gánh xiếc: “Mọi người đều sợ bạn rơi ngã, nhưng nếu bạn vượt qua được đoạn dây thì họ reo hò, hoan hô và vỗ tay. Mọi nhà nhiếp ảnh đều sống và làm việc vì những tiếng vỗ tay, tiếng hoan hô ấy.”

Áp lực của tin tức mà bạn tường thuật có thể lại rất nặng nề. Carter nói :”Với chiếc máy ảnh, ta chính là đôi mắt của bạn đọc, của người xem, và ta phải đưa họ đến nơi đó. Nhiều khi tôi cũng thấy khó chịu, vì tôi còn một công việc phải làm. Nếu có lúc nào đó ta không cảm thấy khó chịu, nếu ta không chia sẻ được cái cảm xúc ấy thì ta cũng chẳng có tâm trí, lòng dạ nào để làm công việc của mình. Đâu phải lúc nào ta cũng có thể làm một kẻ chai lì. Ta không thể nào không biết bật khóc.”

Laura Rauch, một phóng viên ảnh của AP đóng tại Las Vegas, được phái đi trợ giúp tường thuật vụ bắn giết ở Trường trung học Columbine gần Denver. Rồi chị quay lại đó một năm sau để tường thuật lễ tưởng niệm đầu tiên. Cả hai lần chị đều có những cảm xúc mất mát lớn lao.

Gia đình của Rauch xuất thân từ vùng ấy, cho nên một phần lịch sử gia đình, một phần sự quen thuộc cũng góp phần vào những cảm xúc ấy. Nhưng thực tế lại lớn hơn thế. “Tôi nghĩ không nhất thiết phải có gia đình ở vùng đó thì mới thấy đau đớn.” – chị nói – “Tôi không cần biết người bị nạn là ai. Cái sự kiện ấy sẽ gây đau đớn bởi chính nó là một thảm kịch.”

Việc tường thuật sự kiện ban đầu và những gì xảy ra sau đó đã khiến Rauch tiếp xúc với những cảnh tượng hết sức đau buồn. Cô nói : “Những học sinh trung học ở độ tuổi vô tư nhất của đời người. Rất nhiều, rất nhiều phóng viên ảnh, kể cả tôi, tất cả đều phải cố chống chọi với nỗi đau buồn ấy. Tôi thỉnh thoảng phải tìm cách nghỉ đi một chút để cho mình được khóc tự nhiên. Tôi cứ buông thả cho cảm xúc chừng đôi phút, rồi kìm nén lại và tiếp tục chụp ảnh.”

Ed Reinke, một phóng viên ảnh AP, nhớ lại một tai nạn xe buýt làm thiệt mạng hơn 20 thiếu niên trên đường từ một công viên giải trí trở về nhà. Sau nhiều ngày tường thuật những cảnh tượng đầy xúc động ở các nghĩa trang, nhà thờ và nhà tang lễ, Reinke cho biết : “Tôi đã đi tới tận cùng giới hạn, không thể chịu đựng thêm nữa, những cảm xúc ấy.” Sau khi câu chuyện dần lắng dịu, giải pháp của Reinke là “nghỉ ngơi vài ngày để ôm lấy những đứa con của mình và thấy rằng mình may mắn biết bao.”

Nhiều năm sau, Rienke đang có mặt ở Nhật Bản để tường thuật sự kiện Olympics thì nhận được tin vợ cùng hai con trai của anh đã bị thương nặng trong một vụ đụng xe dữ dội đến mức phá huỷ hoàn toàn chiếc xe hơi của nhà anh. Rienke trào nước mắt khi nghĩ đến việc mình đang ở xa nhà cả nửa vòng trái đất, đang làm một công tác được xem là đỉnh cao trong sự nghiệp của mình, trong khi gia đình anh lại đang rất cần anh.

Cái giá của lòng tận tâm, cống hiến cho nghề nghiệp như thế không thể nào đo đếm được.

Có lần, sau năm tuần lễ ròng rã không có nước sạch để dùng trong khi làm phóng sự ở Sarajevo, Jerome Delay, phóng viên AP thường trú ở Paris, gọi điện về nhà và biết rằng chiếc máy giặt của gia đình anh đã hỏng. Anh phải mất một lúc mới nhận ra rằng gia đình mình đang lâm vào một tình cảnh nghiêm trọng. Anh nói :”Mặc dù lúc đó điều này có thể không quan trọng đối với anh vào lúc đó, nhưng lại quan trọng đối với người thân của anh, anh phải tôn trọng điều đó và biểu lộ mối quan tâm cuả mình.”

David Longstreath, cũng là một phóng viên của AP đã gọi đó là trò giữ thăng bằng giữa những trách nhiệm nghề nghiệp và những yêu cầu riêng tư. Longstreath đã tường thuật vụ đặt bom toà nhà liên bang ở thành phố Oklahoma khi anh đang thường trú ở đó. Chỉ mấy phút sau khi vụ nổ bom làm sụp đổ toà nhà, anh đã có mặt tại hiện trường. Một cảnh tượng khủng khiếp đã phơi bày trước mắt anh. Anh nói :”Một trong những điều tôi đã học được sau vụ đặt bom Oklahoma là : Mọi tình huống sẽ tác động đến ta và ta phải nhận thức đúng đắn rằng mình là một con người. Ta có thể đè nén cảm xúc trong khi đang hoàn thành công việc nhưng có lúc ta cũng phải cho phép bản thân mình xúc động nữa.”

Và điều đó có nghĩa là phải duy trì quan hệ giữa cảm xúc của riêng mình với cảm xúc của những người mà ta đang chụp ảnh. Theo Longstreath :” Một khi anh móc chiếc máy ảnh ra là anh đã can dự vào sự kiện. Anh phải chịu đựng gánh nặng của những lời phê phán và những ánh mắt trừng trừng. Anh phải làm công việc chụp ảnh với một mức độ nhạy cảm nhất định.”Việc giữ thăng bằng đối với Longstreath tức là :”phải biết cảm thông với nhu cầu của người khác mà vẫn hoàn thành công việc của mình.”

Michel DuCille của tờ Washington Post nói rằng, bất kỳ lối tiếp cận nào của nhà nhiếp ảnh cũng phải “đối xử trân trọng với các chủ đề và vứt bỏ mọi định kiến có sẵn. Phải có khả năng lường trước được bản chất con người và biết có mặt đúng nơi đúng lúc.”

Còn Delay cho biết ta không những phải cần biết chụp ảnh khi nào và nơi nào, mà quan trọng không kém, còn phải biết nhạy cảm để rút lui đúng lúc. Anh nói :”Nhiều khi tôi tự nhủ thầm: “Hãy để cho họ yên”, nhưng không hề có quy tắc nào cố định ở đây.” Delay đã tự rút ra kinh nghiệm ấy từ những chuyến công tác thường xuyên đến những khu vực hỗn loạn trong vùng Balkan và những điểm nóng khác, nơi mà con người thường có những trạng thái cảm xúc tột độ. Delay nói :”Tự khắc ta sẽ biết khi nào thì nên rút đi. Ta sẽ cảm nhận được điều đó. Ta càng lớn tuổi, càng có nhiều kinh nghiệm, thì trực giác càng ít sai lầm. Ta sẽ biết ngay khi nào thì mình trở thành kẻ xâm phạm. Giống như khiêu vũ với bầy sói vậy.”

Với nữ phóng viên ảnh AP Elise Amendola thì có lúc ta phải biết lắng nghe những cảm xúc cá nhân là trong những tình huống mặt đối mặt với một người vừa mất một người thân yêu trong một tai nạn, một căn bệnh, hay vì chiến tranh.”Amendola kể lại một công tác gần đây của mình khi chị phải chụp ảnh một phụ nữ vừa mất đứa con gái trong một tai nạn xe hơi do thiếu niên bất cẩn gây ra :”Đó là một công tác thường xuyên. Tôi không thể làm tốt việc này nếu không biết cảm thông với người phụ nữ ấy. Và tôi muốn nói là biết cảm thông với một lòng nhẫn nại đích thực, những cái nhìn chia sẻ, và những câu chuyện chân thành. Những phóng viên ảnh chúng ta thường quá hấp tấp. Nhưng trong những tình huống như vậy thì ta buộc phải dành thời gian để thiết lập quan hệ và sự tin cậy. Đó là lúc khả năng biết cảm thông sẽ đặt trái tim ta vào trong nhiếp ảnh.”Amendola khẳng định nếu ta vội vàng hay dửng dưng thì “điều đó hoàn toàn không hiệu quả. Và thái độ đó sẽ bộc lộ rõ trong ảnh của ta.”

Rauch nói “Khi tôi mới vào nghề, tôi cứ cho vai trò của ảnh báo chí là điều quan trọng nhất trên đời.” Năm tháng đã phần nào làm cho chị ôn hoà hơn. Rauch nói tiếp : “Nghề nghiệp cũng quan trọng, nhưng không bao giờ quan trọng hơn những con người mà ta chụp ảnh, không hề.”

Tư duy, dự kiến kế hoạch cộng với một chút may mắn sẽ giảm thiểu khả năng thất bại, nhưng cho dù đó là một nhiệm vụ tột đỉnh trong sự nghiệp, hay chỉ là một phản ảnh của một hội chợ gia súc ở huyện lị, thì người phóng viện ảnh cũng phải luôn sẵn sàng mang về những hình ảnh thực sự có thể thuật lại câu chuyện với độc giả.

Đối với Reinke đó là nghệ thuật “đi theo dòng chảy sự kiện nhưng biết kiểm soát.” Anh còn giải thích :”Tôi nghĩ rằng đó là cuộc săn của con người biết suy nghĩ. Ai cũng có thể chĩa máy ảnh vào những hiện tượng hiển nhiên đang có, nhưng một phóng viên ảnh thực sự giỏi sẽ xem xét tình huống và ánh sáng thực tế, để bổ sung bằng nguồn ánh sáng mà anh ta đang mang trong túi xách, sử dụng những máy ảnh cùng ống kính có sẵn để tạo được bức ảnh khả dĩ tốt nhất từ những gì mình có.”

“Đó là điều phân biệt giữa một nhà nhiếp ảnh giỏi và một người bình thường” – Reinke nói – “Đó là khả năng đi cùng sự kiện nhưng đồng thời cũng có thể hình dung trước sự kiện sẽ đi về đâu.”

Longstreath giải thích cái khả năng kiểm soát “dòng chảy sự kiện” ấy theo một cách khác. Trước một cảnh tượng mới, anh nói :”Ta phải vươn hết ăngten ra, ta nhìn ngắm, ta cân nhắc. Ngay khi ta dò ra hướng mở tức là ta đã tới.”

Còn J.Scott Applewhite của văn phòng AP tại Washington thì nói :” Nếu anh không sẵn sàng khi cơ hội gõ cửa, thì anh sẽ bị bỏ lại đằng sau mà kêu ca, ta thán.”Hay nói như huấn luyện viên Vince Lombardi thường dặn dò các cầu thủ trong đội tuyển Green Bay Parkers lừng danh của ông : “Vận may, đó là sự sẵn sàng gặp gỡ cơ hội.”

Các nhà nhiếp ảnh lớn thường xuất thân từ nhiều hoàn cảnh khác nhau. Thuở nhỏ, nhiều người trong số họ đã bắt đầu chụp ảnh với những chiếc máy ảnh đơn giản, tráng phim trong những phòng tối thô sơ dựng tạm trong những buồng tắm gia đình. Họ theo dõi những bức ảnh hiện hình trong những khay nhỏ đặt chênh vênh trên bồn rửa mặt, trong khi nhiều thành viên trong gia đình đang nôn nóng chờ đợi dùng phòng vệ sinh.

Với Cliff Schiappa, phóng viên ảnh thường trú của AP tại Kansas, nhiếp ảnh quả là một bất tiện khác cho gia đình anh. Trước khi anh đủ tuổi lấy bằng lái xe, Schiappa đã nhận được việc chụp ảnh địa phương hàng tuần. Thế là, bố mẹ thường phải lái xe đưa anh đến nơi công tác và kiên nhẫn chờ đợi trong khi anh chụp ảnh.

Phóng viên ảnh Harry Cabluck của AP bắt đầu sự nghiệp nhiếp ảnh từ trường trung học, khi anh đi tìm các sự kiện tai nạn giao thông với niềm hi vọng có được một bức ảnh. Gia đình anh có một doanh nghiệp chuyên trục kéo các xe hơi bị tai nạn, do đó anh luôn có tin nhắn sớm nhất về các vụ này. Sau đó, anh hay tìm cách bán ảnh cho nhật báo địa phương, hay có thể là một công ty bảo hiểm nào đó. Vào những đêm cuối tuần, anh thường lặn lội dọc theo đường biên của sân bóng trường trung học, chụp ảnh các trận đấu với ánh đèn flash được tiếp điện từ một bình ắc-qui xe hơi tự tạo.

Nhà nhiếp ảnh John Biever của tạp chí thể thao Sports Illustrated cũng khởi đầu sự nghiệp bằng cách chụp những trận bóng bầu dục, nhưng cấp độ cao hơn một chút. Ở tuổi 14, anh phụ việc ở đường biên sân cỏ cho cha mình là nhà nhiếp ảnh Vernon Biever của đội tuyển Green Bay Parkers. Và ngay từ đó, anh đã có ảnh in lớn trọn hai trang trên tạp chí Look với bức ảnh của cầu thủ Bart Starr của đội Parkers danh tiếng.

Bob Daugherty của AP bước vào nghề từ tờ báo và tập san của trường trung học ở Marion, bang Indiana. Nhưng ngay từ tuổi 15 niên thiếu, anh đã được mời giữ một vị trí thường trực trong toà soạn của một tờ nhật báo địa phương. Chẳng bao lâu sau, anh đã làm việc cho tờ báo lớn nhất tiểu bang. Daugherty học nhiếp ảnh bằng cách nghiên cứu các nhật báo ở thành phố Indianapolis. Trong số các phóng viên ảnh ở đó có một người là chuyên gia chụp ảnh không đèn flash trong mọi tình huống, hai người khác “có thể tạo ra phép màu từ một nguồn ánh sáng duy nhất”, theo như lưòi anh kể lại. Sau này, anh lại thường làm việc chung với nhiều nhà nhiếp ảnh mà anh đã từng học tập kỹ lưỡng khi mới vào nghề.

Những người khác, như Reinke, theo nghề ảnh báo chí sau khi nhận được món quà tốt nghiệp trung học là chiếc máy ảnh, và phải nhờ bạn bè hướng dẫn cho cách lắp pin và điều chỉnh khẩu độ, tốc độ. Giáo sư, tiến sĩ Will Counts ở Khoa ảnh báo chí thuộc Đại học Indiana đã dạy anh cách tiếp cận nhiếp ảnh chân thực trực tiếp, và anh đã thành công.

Anh nói về phong cách ảnh của mình: “Điều duy nhất có ảnh hưởng đến tôi là cuốn sách ảnh “Self Portrait USA“ ( Nước Mỹ chân dung tự hoạ ) của David Doughlas Duncan.” Với Reinke, cuốn sách ấy, một tuyển tập những bức ảnh của Duncan chụp từ những hội nghị chính trị đầy biến động năm 1968 ở Chicago và Miami, đã mở mắt cho anh nhìn thấy một phong cách chụp ảnh mà cho đến nay anh vẫn khao khát.

Còn phóng viên ảnh AP Mark Duncan vừa học đại học , vừa lái xe chở xăng dầu cho doanh nghiệp của gia đình mình, vừa chụp ảnh trong thời gian rảnh trước khi trở thành phóng viên ảnh thường trực của tờ nhật báo Dayton Daily News. “Hãy vào đại học và lấy bằng chuyên khoa ảnh báo chí.” – anh thường khuyên các phóng viên ảnh tương lai – “và hãy tìm cơ hội thực tập ở một tờ báo”.

Bản thân Duncan khi học đại học lại theo học khoa công nghệ thông tin.“ Tôi rất biết ơn nền tảng tin học của mình bởi vì công nghệ phát triển tới đâu thì nghề báo phải kịp thời đi theo tới đó. Chuyên môn nghề báo cũng rất quan trọng. Công việc của tôi không chỉ đơn thuần là chụp ảnh mà còn phải phổ biến thông tin.”

Một số nhà nhiếp ảnh như Longstreath lại học hỏi những điều tinh tế trong nghề ở môi trường quân đội, bắt đầu bằng những công tác chụp ảnh tư liệu đơn giản rồi tiến bước vào những nhóm ưu tú chuyên nghiệp chụp ảnh và học tập nâng cao. Từ một khoá nhiếp ảnh trong trường trung học, rồi tới công việc phụ vặt cho một phòng ảnh của FBI, anh gia nhập Hải quân và được đào tạo chính qui, trước khi giải ngũ và chuyển sang làm việc chụp ảnh cho báo chí hàng ngày.

Quân đội đã đào tạo cho anh rất tốt và anh có nhiều cơ hội làm việc với một số nhà nhiếp ảnh xuất sắc, nhưng “ sau nhiều nhiệm vụ ở 33 nước, bản thân tôi đã chứng kiến quá nhiều cảnh li biệt ở cầu tàu.” Chính anh cũng chia tay với quân đội.

Trưởng phòng ảnh John Gaps III của tờ Des Moines Register đã cầm máy ảnh sau giai đoạn làm người đứng trước ống kính thời anh còn làm cầu thủ dự bị cho đội bóng. Gaps kể lại :”Một người chụp ảnh cho tôi xem một số bức ảnh anh ta chụp tôi đang chơi bóng hồi ở trường trung học. Sau đó, tôi ghé vào phòng tối của anh ta xem và thấy nghề này khá hấp dẫn. Rồi có một chiều ở đại học, tôi phải chọn lựa xem hoặc là đi tập bóng hay là phải hoàn thành một đề án để kịp nộp cho lớp nhiếp ảnh.” “Tôi từ bỏ đội bóng để chọn nhiếp ảnh” – Gaps vừa cười vừa nói – “và người huấn luyện viên đội tuyển hết sức ủng hộ.” Gaps cho biết anh chẳng phải hạng cầu thủ hạt giống. Tuy nhiên rất nhiều lần trong sự nghiệp ảnh báo chí của mình, anh đã cùng những chiếc máy ảnh đi tường thuật nhiều trận chung kết bóng bầu dục. Và Gaps bây giờ đã có vô số giải thưởng quốc gia và khu vực cùng những nhiệm vụ đỉnh cao trên con đường nhiếp ảnh của anh.

Rusty Kennedy, một phóng viên ảnh AP, cho biết anh được đào tạo bằng cách làm việc hàng ngày với những nhà nhiếp ảnh kì cựu khi anh nhận công việc lần đầu tiên, rồi sau đó thực tập thường trực trong ban phóng viên ảnh của tờ Philadenphia Bulletine trước đây. “Tôi hết sức may mắn khi được học tập họ. Mỗi người đều có một lãnh vực sở trường. Có người giỏi chụp thời trang, có người giỏi chụp trong studio…Tôi có thể quan sát và học theo rất nhiều điều, rồi tự mình làm thử.”

Nhưng theo Kennedy thì có quan sát hay học từ sách vở thì cũng chỉ có những kết quả tương đối. “Nhiếp ảnh là một môn đòi hỏi kinh nghiệm thực tiễn cho nên ta phải tự làm thì mới thành.”

Còn Longstreath tin rằng có thể học từ mọi điều ta nhìn thấy, và phải cố gắng học hỏi không ngừng. “Ta học bằng cách xem nhiều bức ảnh và tìm hiểu xem người ta đã chụp chúng như thế nào? Những thông tin gián tiếp ấy cũng có ngày hữu dụng.” Nhưng anh cũng tự thấy mình học hỏi được nhiều nhất chỉ bằng cách bấm máy. “Những gì tỏ ra hiệu quả một lần thì có thể sẽ hiệu quả lần nữa một khi ta đã thuần thục.”

Và, ta cần phải biết khắt khe với công việc của mình. Longstreath nói : “Lúc nào mà anh thấy hài lòng với mọi chuyện anh làm thì lúc đó anh bỏ nghề đi là vừa. Phải liên tục, phải không ngừng nâng cao bản thân và nghề nghiệp. Cái tuyệt đỉnh chẳng bao giờ có.”

Với Horst Faas, Trưởng ban biên tập ảnh của AP tại London, ảnh báo chí là một cuộc tìm kiếm không ngừng để truyền thông tốt hơn. Ông nói :“Có thể bạn chỉ đột xuất tuyệt vời trong một ngày hôm nay mà thôi. Nếu vậy thì ngày mai phải lặp lại điều đó.”

Mối dây ràng buộc chung cầm giữ các phóng viên ảnh trụ lại với nghề chính là niềm hân hoan khi nhìn thấy những âm bản trên phim lần đầu tiên – và sau những nhiệm vụ tiếp theo – hay nhìn thấy bức ảnh hình thành trong khay thuốc hiện, hay duyệt qua những phim dương bản đã chụp và nhìn thấy cái tác động của hình ảnh mà họ đã hy vọng. Và bây giờ, trong thời đại kĩ thuật số, nạp vào vi tính chiếc đĩa chứa những hình ảnh khó chụp và nhìn thấy chúng trên màn hình.

Daugherty thì có cảm giác nhiếp ảnh chính là nghề nghiệp dành cho mình khi anh “nhìn thấy bức ảnh đầu tiên in trên giấy hiện ra trong khay thuốc Dekton dưới ánh đèn vàng an toàn. Và khi tôi nhìn thấy bức ảnh ấy trên loạt báo đầu tiên mới in xong.”Anh đã gắn bó với nghề ảnh báo chí từ đó. Daugherty không còn nhớ rõ đó là bức ảnh nào, nhưng anh cười nói : “Tôi tin chắc đó là bức ảnh hay nhất mà tôi từng chụp.”

Sau khi bạn đã thành nhà nhiếp ảnh thì bạn sẽ đi về đâu? Khi mà những người cầm máy ảnh ngày càng trở thành một bộ phận không thể thiếu trong các toà soạn thì càng có nhiều cơ hội cho nghề ảnh báo chí.

Mười năm trước, Baumann không lạc quan mấy về hướng thăng tiến của các phóng viên ảnh. Lúc đó anh đã nói :”Vì chẳng có mục đích thực tế nào, ở nước này ( nước Mỹ) chẳng có chỗ cho nhà nhiếp ảnh thăng tiến ngoại trừ việc trở thành một trợ lý toà soạn giúp biên tập ảnh hay đồ hoạ.”Nhưng giờ đây thì điều đó không còn đúng nữa. Bản thân Baumann và nhiều người khác trong giới phóng viên ảnh đang lãnh đạo nhiều phòng Thư kí toà soạn trên khắp nước Mỹ.

Theo ông Larry Nighswander, Trưởng khoa Truyền thông Thị giác ở Đại học Ohio, những phóng viên ảnh nào tiếp tục được thăng cấp thành những người nắm quyền quyết định ở các tờ báo thì họ cần phải có khả năng truyền thông tốt hơn với các đồng nghiệp. Nighswander nói : “Người phóng viên ảnh và người biên tập ảnh cần phải có một ngôn ngữ chung. Đó là khả năng bộc lộ rõ ràng ngôn ngữ của nhiếp ảnh. Họ phải có khả năng truyền đạt bằng hình ảnh, có thể bình luận về những bức ảnh với các biên tập viên cấp cao hơn, và trong nhiều trường hợp, với cả bạn đọc và người viết tin bài.”

Những nỗ lực muốn tìm tòi sáng tạo hay bố cục đột phá sẽ vô nghĩa nếu như ta không có khả năng lí giải cho việc làm của mình. Nighswander nói : “Với người không nhìn sự việc theo cách của anh ta thì những nỗ lực của anh có thể sẽ chẳng tạo ra hiệu quả. Nhưng nếu anh có thể trình bày rõ ràng mình đang làm điều gì và tại sao lại làm như thế, anh có một cơ hội tốt hơn để giáo dục cho người khác biết được giá trị của nội dung và bố cục.”

Khả năng truyền thông ấy sẽ giúp bạn giành được nhiều kính trọng hơn trong phòng Thư kí toà soạn và dẫn đến nhiều nấc thang thăng tiến cao hơn nữa – nhiều người biên tập đã đồng ý như thế.

Nhà tư vấn đồ hoạ báo chí Bob Lynn – người đã làm sống lại tờ The Virginia – Pilot ở Norfolk, bang Virginia, khi ông làm Trưởng phòng biên tập ảnh ở đó – đã nói :”Khi tranh luận với người biên tập thì phải luôn tranh luận theo cách nói của họ, tức là phải tranh luận về ảnh như là tranh luận về bài viết vậy. Nếu bạn sử dụng cùng ngôn ngữ của họ khi tranh luận thì các biên tập bài sẽ hiểu được lý lẽ của anh.” “Nhưng” – Lynn vừa cười vừa cảnh báo – “anh tranh luận mà dùng những từ ngữ như là ấn tượng thị giác chẳng hạn, thì anh chết chắc.”

Baumann cũng như nhiều người khác, đã thành công bởi vì họ là những người có thể truyền thông tốt. Nightswander cho biết : “Họ đâu chỉ biết nói chúng ta phải phóng bức ảnh này thật to hay thu bức ảnh kia nhỏ lại. Họ là những người biết liên kết hình ảnh và bài viết sao cho tất cả đều có thể tường thuật tốt câu chuyện. Họ muốn đảm bảo cho hình ảnh và bài viết phải phổi hợp với nhau thật tốt để giúp bạn đọc có được một lượng thông tin phong phú nhất. Một khi điều đó đã được xác định rõ thì một tổng biên tập thông minh hay một chủ báo thông minh sẽ nhận ra ngay giá trị của việc có một người đang giúp mình nâng cao cả chất lượng lẫn doanh thu của tờ báo.”

Lynn cũng cho rằng những người biên tập ảnh thông minh cũng có thể tận dụng lợi thế nhờ vốn hiểu biết sâu rộng hơn ở phòng Thư ký toà soạn. Theo Lynn, người biên tập ảnh thông thường làm việc với mọi phòng ban của tờ báo và cả với khâu sản xuất nữa. Lynn cho rằng không ai khác có thể bao quát công việc của tờ báo một cách rộng khắp như thế ngoài người biên tập ảnh. “Là người biên tập ảnh, bạn phải là nhà báo giỏi nhất toà soạn.”

Hal Buell, Trưởng phòng ảnh của AP đã nghỉ hưu, cho biết những người đứng đầu phòng Thư ký toà soạn phải được đánh giá trên năng lực nhà báo của họ, chứ không phải vì họ là người viết giỏi hay người chụp ảnh giỏi. Và Buell cũng tin rằng mãi tới gần đây vai trò của phóng viên ảnh mới được công nhận xứng đáng. “Một người được giao trọng trách quản lý phòng Thư ký toà soạn bởi vì người ấy là một nhà báo giỏi và am hiểu nhiều loại công việc mà chúng sẽ phổi hợp tạo thành cái gọi là tờ báo. Tờ báo phải có bài vở tốt, biên tập tốt, hình ảnh tốt, và cả những dòng tít tốt và cách trình bày tốt nữa. Người biên tập chịu trách nhiệm phòng Thư ký toà soạn cần phải có khả năng bao quát tất cả các công việc ấy.”

Buell nói : “Nhiếp ảnh vốn không được coi trọng bởi vì lý do lịch sử. Báo chí thời ban đầu đâu có hình ảnh nên nhiếp ảnh không có mặt trong quy trình làm báo. Các nhà nhiếp ảnh ở các tờ báo thường chỉ được xem như nhân viên kỹ thuật. Chỉ mãi đến thời gian gần đây thì quan điểm đó mới thay đổi khi nhà nhiếp ảnh được công nhận là nhà báo. Tôi cho rằng việc các nhà nhiếp ảnh xuất hiện trong phòng Thư ký toà soạn đã mở ra một hướng mới cho nhiếp ảnh trên các nhật báo.”

Nhưng Buell cũng cảnh báo rằng, người biên tập xuất thân từ người cầm máy ảnh không được thiên vị hình ảnh, cũng như người biên tập xuất thân từ người cầm bút không được thiên vị tin bài. “Họ được giao trách nhiệm biên tập bởi họ ý thức được thế nào là cách làm báo tốt và trong nghề báo có tính cả nhiếp ảnh.”

Không kể tới những tiến triển trong công nghệ hình ảnh hay máy ảnh, các nhà nhiếp ảnh đã có một truyền thống lâu đời về cách truyền thông bằng ngôn ngữ hình ảnh. Hầu hết họ đều say mê với nghề và tự hoà với việc mình đang làm khi chụp được một bức ảnh tốt. Chỉ một bức ảnh thành công thôi cũng đủ khiến họ tự hào, hân hoan suốt cả tuần lễ. Cái cảm giác phấn khích ấy không bao giờ tan biến. Ngay cả những tay chuyên nghiệp lão luyện nhất, sau những chuyến công tác cực kỳ gian khó, vẫn muốn được nhìn thấy càng sớm càng tốt những hình ảnh đã chụp để xem những ý tưởng của họ đã thành công.

Tường thuật lại bằng chiếc máy ảnh! Tóm giữ một thoáng chốc điển hình để cho nhiều người cùng chiêm ngưỡng! Cái “ Khoảnh Khắc Quyết Định” ! Đó là ẢNH BÁO CHÍ!

Advertisements

Leave a comment »

VỀ TÍNH DÂN CHỦ TRONG BÁO CHÍ

Trong lĩnh vực báo chí, tính dân chủ biểu hiện trên nhiều khía cạnh, trong đó có vấn đề cung cấp thông tin và công tác bạn đọc.

Thứ nhất, vấn đề cung cấp thông tin của một số tờ báo chưa phản ánh được đầy đủ, trọn vẹn, sâu sắc những điều số đông người dân quan tâm, bức xúc nhất. Nếu có thì một số tờ, một số người viết lại có khuynh hướng “cảm thông” với người quản lý hơn là người dân. Chúng ta đều biết trong quá trình vận động của xã hội hiện nay, không phải lúc nào quyền lợi của người lãnh đạo và quần chúng cũng là một – nhất là những người quản lý còn yếu kém hoặc biến chất. Thay vì vạch ra những sai trái trong công tác điều hành, họ đã tìm mọi cách bao biện cho những việc làm khuất tất. Ví dụ như hiện nay, hai trong số những điều người dân vô cùng bức xúc là tình hình giáo dục và chất lượng những công trình xây dựng, trong đó có các chung cư bị rút ruột. Việc thứ nhất ảnh hưởng nghiêm trọng đến thế hệ tương lai. Việc thứ hai đe dọa trực tiếp đến tính mạng nhiều người. Những tờ báo có uy tín được số đông bạn đọc ưa thích đã không né tránh, mổ xẻ phanh phui các vấn đề này bằng những bài viết sắc sảo, những phóng sự sinh động, giàu tính chiến đấu.

Không ít tờ có khuynh hướng né tránh những vấn đề này mà họ cho là “gai góc”, “nhạy cảm” vì sợ nếu đề cập sẽ động chạm đến người này, người nọ. Họ chỉ thích nêu những cái vô thưởng vô phạt, bày biện cốt lấp đầy các trang báo. Lại có Tổng biên tập chỉ nhăm nhăm làm đẹp lòng cấp trên bằng việc cho thực hiện những bài liên quan đến mọi bước đi, việc làm của vị đó. Vị cấp trên đi đến đâu, phát biểu, chỉ đạo gì là lập tức có ngay bài kể lại, kèm ảnh chụp rất “oách” và tất nhiên là thêm lời tán tụng. Tôi biết rõ không phải vị nào cũng ưa như vậy. Có vị còn rất bực mình trước điều đó. Một lần, tôi ngồi ở một tòa soạn nọ, đúng lúc có điện thoại từ Văn phòng Bộ gọi xuống cần gặp Tổng biên tập. Tổng biên tập đi vắng. Người phóng viên nghe rồi nói qua điện thoại: “Vâng, em xin nhớ sẽ báo cáo lại ngay với Tổng biên tập là lãnh đạo gọi lên vì bài…”. Sau đó, người phóng viên cho tôi biết: Đồng chí Bộ trưởng rất bất bình về việc dành cả trang báo to đùng để kể lại một chuyến công tác thường kỳ của đồng chí về chỉ đạo cơ sở, lại in kèm những hai ảnh trong khi rất nhiều vấn đề bạn đọc đang quan tâm thì không được đề cập. Tôi nghĩ có lẽ đó sẽ là bài học cho Tổng biên tập.

Nhiều tờ báo dường như đã quên hai yêu cầu lớn của báo chí cách mạng: tính chiến đấu và tính dự báo. Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn căn dặn điều này khi Người đến thăm hoặc làm việc với các cơ quan báo chí, phóng viên. Thực hiện hai yêu cầu này cũng chính là bảo đảm cho báo chí đạt được tính dân chủ vậy.

Thứ hai, công tác bạn đọc chưa được quan tâm ở nhiều tờ báo. Mỗi số, mỗi kỳ, việc dành những diện tích cần thiết, thích đáng để đăng tải những bài viết, ý kiến của bạn đọc là rất cần thiết. Bạn đọc ở đây cần được hiểu với nghĩa rộng. Họ có thể là các nhà khoa học, nhà giáo, chính khách hoặc người lao động ( nông dân, công nhân, các tầng lớp xã hội ). Và cần phải tôn trọng mọi ý kiến, quan điểm của họ về mọi vấn đề của cuộc sống, miễn sao được viết ra với động cơ tốt đẹp và xây dựng. Tất nhiên báo phải định hướng, nhưng không thể là sự độc đoán, áp đặt, sửa bài theo chủ ý của mình. Và cần tôn trọng thông tin đa chiều, thậm chí có thể tranh luận.

Ban Bạn đọc ở nhiều tờ báo mới chỉ thuần tuý là nơi nhận bài, vào sổ, trả lời khi cần, rồi gửi nhuận bút, báo biếu mà ít quan tâm đến việc làm sao để thu hút bạn đọc ở khắp mọi miền tham gia phát biểu trên báo về nhiều vấn đề hệ trọng của đất nước. Có lẽ việc mở rộng diện tích trên báo có phần ý kiến bạn đọc sẽ bổ ích và thú vị cho độc giả hơn rất nhiều những bài kiểu “lăng xê”, tôn vinh những nhân vật trong lĩnh vực văn nghệ hiện đang rất tràn lan, thiếu chọn lọc, gây phản tác dụng ( người không xứng đáng, tài mỏng, ít cống hiến ). Đã là Ý kiến bạn đọc thì phải là thật, bạn đọc có địa chỉ, được xác định chứ không phải là địa chỉ…ma. Có người làm ở một tờ báo nọ khoe với tôi là vẫn thường xuyên viết để lo lấp đầy bài cho mục Ý kiến bạn đọc ở một tờ báo khác. Sao lại có thể như vậy? Thế thì còn tác dụng gì? Trong khi các vấn đề bạn đọc quan tâm rất nhiều, rất rộng mà lại chỉ do có một người viết thì khác nào “ếch ngồi đáy giếng”.

Để nâng cao và phát huy tính dân chủ trong báo chí, thiết nghĩ đó là những vấn đề cần được các cơ quan báo chí quan tâm.

NGUYỄN ĐÌNH SAN – Người đọc sách

Leave a comment »

BÁC HỒ NÓI VỀ ĐẠO ĐỨC CỦA NGƯỜI LÀM BÁO

Cán bộ báo chí cúng là chiến sĩ cách mạng. Cây bút, trang giấy là vũ khí sắc bén của họ. Để làm tròn nhiệm vụ vẻ vang của mình, cán bộ báo chí cần phải tu dưỡng đạo đức cách mạng, “Cố gắn trau dồi tư tưởng, nghiệp vụ và văn hóa; chú trọng học tập chính trị để nắm vững chủ trương, chính sách của Đảng và Chính phủ; đi sâu vào thực tế, đi sâu vào quần chúng lao động”
HỒ CHÍ MINH

Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn luôn coi báo chí là một vũ khí sắc bén trong lĩnh vực tư tưởng và văn hóa. Vì thế trong khi bôn ba khắp năm châu, bốn bể để tìm con đường đi cho dân tộc mình, Người đã từng làm báo, viết báo để tuyên truyền lòng yêu nước và giác ngộ cách mạng cho đồng bào, đồng chí của mình. Ngay từ những năm 20 của thế kỷ trước, khi còn hoạt động trên đất Pháp, Người đã sáng lập ra tờ báo Le Paria (Người cùng khổ) để bênh vực giai cấp cần lao, đấu tranh chống lại áp bức, bất công. Đặc biệt sau này, Chủ tịch Hồ Chí Minh càng ý thức sâu sắc hơn vai trò to lớn của báo chí tiến bộ trong việc giáo dục chủ nghĩa yêu nước chân chính và truyền bá học thuyết Mác – Lênin vào Việt Nam. Từ diễn đàn Đại hội Quốc tế cộng sản lần thứ V ( họp tại Matxcơva, tháng 5-1924 ), Nguyễn Aí Quốc đã chỉ rõ: “Báo chí cộng sản chủ nghĩa có nhiệm vụ làm cho các chiến sĩ của chúng ta hiểu rõ vấn đề thuộc địa, làm thức tỉnh sự đồng tình hưởng ứng của quần chúng lao động ở các nước thuộc địa, tranh thủ họ tham gia sự nghiệp của chủ nghĩa cộng sản”. Một năm sau, tại Quảng Châu ( Trung Quốc ), bên cạnh việc mở các lớp huấn luyện cách mạng cho những thanh niên yêu nước Việt Nam, ngày 21-6-1925, Người đã sáng lập ra tờ báo Thanh niên, Người vừa làm chủ bút, phát hành. Mỗi khi gặp dịp là Người nhắc nhở các nhà báo, các bạn đồng nghiệp phải thường xuyên tu dưỡng và rèn luyện. Người nói: “Nói đến báo chí trước hết phải nói đến người làm báo chí” và ”Cán bộ báo chí cũng là chiến sĩ cách mạng. Cây bút, trang giấy là vũ khí sức bén của họ”. Sau này, tại Đại hội lần thứ hai của Hội Nhà báo Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh có nói: “…nhiệm vụ của người làm báo là quan trọng và vẻ vang. Muốn hoàn thành tốt nhiệm vụ ấy thì phải cố gắng học tập chính trị, nâng cao tư tưởng, đứng vững trên lập trường giai cấp vô sản; phải nâng cao văn hóa, phải đi sâu vào nghiệp vụ của mình”. Đến Đại hội lần thứ ba của Hội, Chủ tịch Hồ Chí Minh lại nói: “Để làm tròn nhiệm vụ vẻ vang của mình, cán bộ báo chí cần phải tu dưỡng đạo đức cách mạng…”.

Nhà báo là ngưòi hoạt động trên lĩnh vực chính trị, tư tưởng, vì thế hơn ai hết, nhà báo phải luôn luôn trau dồi đạo đức cách mạng và đạo đức nghề nghiệp thì mới có thể đáp ứng được yêu cầu to lớn của Đảng, của nhân dân, của xã hội. Nói cách khác, nhà báo, ngoài trách nhiệm công dân và trách nhiệm xã hội, còn có trách nhiệm đạo đức trong nghề nghiệp và cái sứ mệnh ấy thật cao cả. Trong mọi hoạt động, đạo đức của nhà báo phải được đặt lên hàng đầu, coi đức là cái “gốc” tài năng. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng nói: “Có tài mà không có đức là người vô dụng, có đức mà không có tài làm việc gì cũng khó”. Và nhà báo lại càng phải lấy cái đức trong nghề nghiệp làm gốc, là điều đầu tiên khi cầm bút. Bên cạnh đó, bản lĩnh chính trị và tri thức mọi mặt cũng là những yếu tố quan trọng giúp cho nhà báo giữ được cái “tâm” trong sáng ấy. Trong buổi nói chuyện với thanh niên, trí thức và học sinh, Chủ tịch Hồ Chí Minh còn nói: “Hành vi đạo đức chỉ có thể hình thành và phát triển trong thực tiễn cuộc sống hằng ngày. Không có thứ đạo đức bên ngoài cuộc sống, càng không có thứ đạo đức “suông”. Đạo đức cách mạng không phải trên trời sa xuống. Nó do đấu tranh, rèn luyện bền bỉ hằng ngày mà phát triển và củng cố. Cũng như ngọc càng mài càng sáng, vàng càng luyện càng trong”.

Trong những năm qua, báo chí nước ta có nhiều đóng góp to lớn vào sự nghiệp đổi mới. Nhiều nhà báo với lương tâm và trách nhiệm cao của mình, đã luôn thể hiện được vai trò của người chiến sĩ xung kích trên mặt trận tư tưởng và văn hóa. Tiếc thay trong thời gian qua, do ảnh hưởng của nền kinh tế thị trường, đã có không ít nhà báo không qua được “lửa thử vàng” và bị cám dỗ, tha hóa nghiêm trọng. Điển hình là “vụ Mai Văn Huy” ở Đồng Tháp, rồi “vụ Năm Cam” ở thành phố Hồ Chí Minh,v.v.. một số nhà báo đã “bẻ cong ngòi bút”, tự mình tách ra khỏi đội ngũ, tiếp tay cho cái xấu, cái ác. Càng thấm nhuần tư tưởng của nhà thơ, nhà yêu nước Nguyễn Đình Chiểu “Chở bao nhiêu đạo thuyền không khẳm/ Đâm mấy thằng gian bút chẳng tà” bao nhiêu, mỗi người làm báo chúng ta càng ghi sâu lời dạy của Bác Hồ kính yêu: “Báo chí của ta thì cần phải phục vụ nhân dân lao động, phục vụ chủ nghĩa xã hội, phục vụ cho đấu tranh thực hiện thống nhất nước nhà, cho hòa bình thế giới. Chính vì thế cho nên tất cả những người làm báo (người viết, người in, người sửa bài, người phát hành,v.v.) phải có lập trường chính trị vững chắc. Chính trị phải làm chủ. Đường lối chính trị đúng thì những việc khác mới đúng được”.

Nghề báo là một nghề nhọc nhằn và vinh quang. Vì thế chỉ có những ai không ngại gian khổ, quyết phấn đấu tu dưỡng, học tập để không ngừng nâng cao trình độ tri thức về mọi mặt và rèn luyện cái “tâm” trong sáng, thì mới mong đạt tới đỉnh cao của nghề nghiệp và cuộc sống.

Nguyễn Hữu Giới – Theo Người đọc sách

Leave a comment »

Quy chế phỏng vấn trên báo chí

(Ban hành kèm theo Quyết định số 26/2002/QĐ – BVHTT ngày 26/9/2002 của Bộ trưởng Bộ Văn hoá Thông tin)

1. Người được phỏng vấn phải là người có đủ tư cách đại diện cho cơ quan báo chí thực hiện phỏng vấn.

2. Người phỏng vấn cần thông báo cho người được phỏng vấn biết mục đích, yêu cầu và nội dung của phỏng vấn, người được phỏng vấn phải gửi trước câu hỏi hoặc nói rõ yêu cầu để người được phỏng vấn chuẩn bị.Trường hợp cần phỏng vấn trực tiếp không có sự thông báo trước thì phải được người trả lời phỏng vấn đồng ý.

3. Sau khi phỏng vấn, trên cơ sở thông tin, trả lời của người trả lời cung cấp, người phỏng vấn có quyền thể hiện bài viết bằng các thể loại phù hợp. Trường hợp phỏng vấn chỉ nhằm thu thập thông tin, người phỏng vấn viết bài theo yêu cầu của cơ quan báo chí, người phỏng vấn phải thể hiện chính xác, trung thực nội dung trả lời của người được phỏng vấn và chịu trách nhiệm về nội dung bài viết của mình.

Đối với những bài phỏng vấn ghi rõ họ tên, chức danh, địa chỉ người trả lời phỏng vấn, nếu người phỏng vấn được yêu cầu được xem lại nội dung trước khi đăng, phát, cơ quan báo chí và người phỏng vấn không được từ chối yêu cầu đó.

Trường hợp do yêu cầu thông tin nhanh, nếu người phỏng vấn, cơ quan báo chí thể hiện chính xác, trung thực nội dung trả lời và người được phỏng vấn không có yêu cầu thì không nhất thiết phải gửi bài phỏng vấn cho người được phỏng vấn xem lại.

4. Khi nhận được đề nghị phỏng vấn của cơ quan báo chí hoặc của nhà báo, người được phỏng vấn tạo điều kiện thuận lợi cho cơ quan báo chí, nhà báo thực hiện nhiệm vụ phỏng vấn. Người được đề nghị phỏng vấn có thể từ chối trả lời phỏng vấn khi chưa chuẩn bị hoặc không có trách nhiệm và thẩm quyền trả lời.

5. Người được phỏng vấn có thể trả lời bằng văn bản theo câu hỏi đã được đã được gửi trước hoặc trả lời trực tiếp cho nhà báo ghi chép, thu thanh, thu hình để đăng, phát trên báo chí.

6. Khi thực hiện việc biên tập bài trả lời phỏng vấn, cơ quan báo chí và nhà báo không được tự ý thêm bớt, cắt xén nội dung các câu hỏi và trả lời làm sai lệch nội dung của người trả lời phỏng vấn.

Những ý kiến phát biểu không nằm mục đích trả lời phỏng vấn báo chí tại hội nghị, các cuộc gặp gỡ, các cuộc trao đổi, nói chuyện… có nhà báo tham dự thì nhà báo có thể ghi chép, tường thuật, lược thuật để đăng, phát trên báo chí phù hợp với mục đích, yêu cầu thông tin, nhưng không được dùng những ý kiến đó để chuyển thành bài phỏng vấn nếu không được sự đồng ý của người phát biểu.

7. Cơ quan báo chí, người phỏng vấn và trả lời phỏng vấn đều phải chịu trách nhiệm về nội dung thông tin đăng, phát trên báo chí.

Trường hợp nội dung bài phỏng vấn vi phạm Luật Báo chí hoặc các quy định khác của pháp luật thì căn cứ tính chất, mức độ sai phạm để xử lý cơ quan báo chí, người phỏng vấn hoặc nguời trả lời phỏng vấn theo quy định của pháp luật.

Quy chế này có hiệu lực từ ngày 11/10/2002.

Leave a comment »

Học viện báo chí tuyên truyền tuyển sinh sau đại học 2006

Học viện Báo chí và Tuyên truyền

Hà Nội, ngày 16 . 0 2. 2006

Số : TB/HVBC-TT

thông báo tuyển sinh sau đại học

Học viện Báo chí và Tuyên truyền thuộc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh thông báo tuyển sinh sau đại học năm 2006 như sau :

I. Các chuyên ngành đào tạo

1. Đào tạo Tiến sĩ Báo chí

2. Đào tạo Thạc sĩ :

– Báo chi

– Chính trị học chuyên ngành Công tác tư tưởng

– Xuất bản

II. Hình thức và thời gian đào tạo

1. Hình thức đào tạo:

Chính quy tập trung

2. Thời gian đào tạo

– Đào tạo Thạc sĩ : 2 năm

– Đào tạo Tiến sĩ : 3 năm

III. Điều kiện dự thi

1. Đối với đào tạo Tiến sĩ Báo chí :

– Có bằng Thạc sĩ Báo chí.

– Có ít nhất một bài báo phù hợp với hướng nghiên cứu đăng ký dự thi công bố trên tạp chí khoa học trước khi nộp hồ sơ dự thi.

– Có ít nhất hai năm làm việc chuyên môn trong lĩnh vực báo chí.

2. Đối với đào tạo Thạc sĩ :

– Có bằng tốt nghiệp đại học đúng ngành đăng ký dự thi.

– Đối với những thí sinh có bằng tốt nghiệp đại học các ngành Triết học, Chủ nghĩa xã hội khoa học, Xây dựng Đảng, Chính trị học có thể dự thi đào tạo Thạc sĩ ngành Chính trị học chuyên ngành Công tác tư tưởng sau khi bổ túc kiến thức 4 môn học với 165 tiết: Nguyên lý công tác tư tưởng, Tuyên truyền – cổ động, Quản lý hoạt động tư tưởng – văn hoá, Tâm lý học tuyên truyền (Học viện sẽ tổ chức bổ túc kiến thức từ 1.3 đến 20.3.2006).

– Người có bằng tốt nghiệp loại khá trở lên, ngành tốt nghiệp đúng với ngành đăng ký dự thi, được dự thi ngay sau khi tốt nghiệp đại học.

– Những trường hợp còn lại phải có ít nhất 2 năm kinh nghiệm công tác trong lĩnh vực chuyên môn đăng ký dự thi kể từ ngày Hiệu trưởng ký quyết định công nhận tốt nghiệp đến ngày đăng ký dự thi.

– Đối với những sinh viên hệ chính quy 4 năm được xét chuyển tiếp sinh đào tạo thạc sĩ trong vòng 12 tháng kể từ khi tốt nghiệp, nếu thoả mãn những điều kiện sau :

+ Tốt nghiệp loại giỏi trở lên.

+ Ngành tốt nghiệp đại học đúng ngành đào tạo Thạc sĩ.

+ Được khen thưởng về thành tích trong học tập và nghiên cứu khoa học.

IV. Chính sách ưu tiên

1. Thí sinh được ưu tiên trong tuyển sinh thuộc những đối tượng sau:

– Thương binh, người hưởng chính sách như thương binh.

– Anh hùng lực lượng vũ trang, Anh hùng lao động.

– Người dân tộc thiểu số.

– Người đang công tác liên tục được 2 năm trở lên tại các khu vực vùng cao, miền núi, hải đảo, vùng sâu tính đến ngày nộp hồ sơ đăng ký dự thi.

2. Người dự thi thuộc đối tượng ưu tiên được cộng thêm 10 điểm (thang điểm 100) cho môn ngoại ngữ và 01 điểm (thang điểm 10) cho môn cơ bản. Người thuộc nhiều đối tượng ưu tiên cũng chỉ được hưởng một lần ưu tiên.

V. Các môn thi tuyển

1. Đối với thí sinh dự thi đào tạo tiến sĩ phải thi các môn sau:

– Ngoại ngữ trình độ C (chọn một trong năm ngoại ngữ: Anh, Nga, Pháp, Đức, Trung Quốc).

– Môn chuyên ngành.

– Bảo vệ đề cương nghiên cứu.

2. Đối với thí sinh dự thi đào tạo thạc sĩ phải thi các môn sau:

– Ngoại ngữ trình độ B (chọn một trong năm ngoại ngữ: Anh, Nga, Pháp, Đức, Trung Quốc).

– Môn Triết học.

– Môn cơ sở chuyên ngành.

VI. Hồ sơ dự tuyển :

Hồ sơ đăng ký dự tuyển gồm :

1. Đơn xin dự thi, trong đó cần ghi rõ chuyên ngành và ngoại ngữ đăng ký dự thi, trình độ đào tạo (Thạc sĩ, Tiến sĩ), nghề nghiệp và nơi làm việc, cam kết thực hiện quy chế sau khi trúng tuyển.

2. Bản sao có công chứng nhà nước: Bằng tốt nghiệp đại học, bảng điểm đại học nếu văn bằng không ghi loại tốt nghiệp (đối với người dự thi đào tạo thạc sĩ); Bằng tốt nghiệp đại học, bằng thạc sĩ và bảng điểm thạc sĩ (đối với người dự thi đào tạo tiến sĩ).

3. Sơ yếu lý lịch có xác nhận của thủ trưởng cơ quan.

4. Công văn cử đi dự thi của thủ trưởng cơ quan quản lý cấp Bộ, ngành, tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.

5. Giấy chứng nhận đủ sức khoẻ để học tập của một bệnh viện đa khoa.

6. Bản sao có công chứng các quyết định tuyển dụng hoặc bổ nhiệm, hợp đồng lao động dài hạn chờ tuyển dụng để chứng nhận thời gian thâm niên công tác.

7. Bản sao công chứng giấy tờ hợp pháp về đối tượng ưu tiên (nếu có).

8. Đề cương nghiên cứu (05 bản), bản sao chụp các bài báo khoa học đã công bố bao gồm trang bìa, trang mục lục và toàn bộ bài báo khoa học (đối với thí sinh dự thi đào tạo Tiến sĩ).

9. Bốn phong bì có dán tem ghi rõ địa chỉ, điện thoại liên lạc của thí sinh và 2 ảnh cỡ 3×4.

Hồ sơ làm thành hai bộ, gửi về theo địa chỉ : Bộ phận Sau đại học – Phòng Đào tạo, Học viện Báo chí và Tuyên truyền – 36 Xuân Thuỷ, Quận Cầu Giấy, Hà Nội.

Điện thoại: 04.7548.966. Website http://www.ajc.edu.vn

Thời gian nộp hồ sơ chậm nhất ngày 20/3/2006.

Sau khi xét duyệt hồ sơ Học viện sẽ thông báo kế hoạch ôn tập và thi cho từng đối tượng.

k.t giám đốc

phó giám đốc

GS.TS. Dương Xuân Ngọc

Comments (1) »

Quyết định về chức năng, nhiệm vụ, tổ chức của Học viện Báo chí và Tuyên truyền

Số : 304/QĐ-HVCTQG Hà Nội, ngày 06 tháng 3 năm 2006

QUYẾT ĐỊNH VỀ CHỨC NĂNG, NHIỆM VỤ VÀ CƠ CẤU TỔ CHỨC CỦA HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

GIÁM ĐỐC HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

– Căn cứ Nghị quyết số 52-NQ/TW ngày 30.7.2005 của Bộ Chính trị về đổi mới, nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, nghiên cứu khoa học của Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh;

– Căn cứ Quyết định số 149-QĐ/TW ngày 02.8.2005 của Bộ Chính trị về chức năng, nhiệm vụ, tổ chức bộ máy của Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh;

– Xét đề nghị của các đồng chí Giám đốc Học viện Báo chí và Tuyên truyền và Vụ trưởng Tổ chức – Cán bộ,

QUYẾT ĐỊNH

Điều I : Học viện Báo chí và Tuyên truyền là đơn vị trực thuộc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, là cơ sở đào tạo, bồi dưỡng cán bộ trong quy hoạch làm giảng viên lý luận Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, cán bộ phóng viên báo chí, biên tập viên xuất bản, cán bộ làm công tác tư tưởng, văn hóa và các khoa học xã hội và nhân văn khác; là cơ sở nghiên cứu khoa học phục vụ mục tiêu nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng cán bộ và phục vụ cho việc hoạch định đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước về lĩnh vực tư tưởng, báo chí và truyền thông.

Điều II : Học viện Báo chí và Tuyên truyền có những nhiệm vụ sau :

1. Đào tạo, bồi dưỡng :

– Đào tạo trưởng, phó phòng trở lên của các cơ quan thông tin đại chúng ở Trung ương, ở các bộ, ban, ngành, đoàn thể Trung ương và tỉnh, thành phố; phó trưởng ban tuyên giáo tỉnh ủy, thành ủy; trưởng, phó ban tuyên giáo huyện ủy, quận ủy, thị ủy ở trình độ đại học và sau đại học.

– Đào tạo giảng viên lý luận chính trị bậc đại học cho các Trường Chính trị tỉnh, thành phố, các trường đào tạo cán bộ của bộ, ban, ngành, đoàn thể Trung ương, các trường đại học và cao đẳng.

– Đào tạo bậc đại học và sau đại học các chuyên ngành báo chí, xuất bản và tuyên truyền.

– Bồi dưỡng kiến thức mới, nghiệp vụ công tác chuyên môn, lý luận chính trị và đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước cho cán bộ lãnh đạo, quản lý thuộc các đối tượng đào tạo nêu trên.

2. Nghiên cứu khoa học :

– Nghiên cứu lý luận Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối của Đảng, khoa học chính trị và một số ngành khoa học xã hội và nhân văn khác, trên các hướng : nghiên cứu phục vụ nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng cán bộ; nghiên cứu đóng góp vào sự phát triển lý luận, góp phần cung cấp luận cứ khoa học cho việc xây dựng, hoàn thiện đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước; làm sáng tỏ những vấn đề nảy sinh từ thực tiễn, đang có ý kiến khác nhau, đấu tranh chống các quan điểm lệch lạc và luận điệu sai trái, góp phần tích cực vào công tác tư tưởng của Đảng.

– Chú trọng cả nghiên cứu cơ bản và nghiên cứu ứng dụng; nghiên cứu lý luận gắn với thực tiễn, đáp ứng yêu cầu của thực tiễn. Tăng cường nghiên cứu liên ngành, phối hợp giữa Học viện với các bộ, ban, ngành, đoàn thể ở Trung ương, các cơ quan khoa học khác và cấp ủy, chính quyền địa phương trong nghiên cứu khoa học. Tổ chức để học viên cùng tham gia các hoạt động khoa học.

– Nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn của đất nước, những kinh nghiệm của thế giới, nhằm nâng cao chất lượng, đáp ứng các yêu cầu về đào tạo cán bộ, góp phần thực hiện nhiệm vụ chính trị của Đảng, Nhà nước trong lĩnh vực công tác tư tưởng – văn hóa, báo chí, truyền thông và công tác giáo dục chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, tuyên truyền quan điểm, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước.

– Nghiên cứu xây dựng chương trình, nội dung, biên soạn giáo trình, tài liệu học tập, phát triển và hoàn thiện quy trình, phương pháp giảng dạy các chuyên ngành mà Học viện đào tạo.

3. Quan hệ quốc tế :

Mở rộng quan hệ quốc tế trong đào tạo, nghiên cứu khoa học với các cơ sở đào tạo và nghiên cứu khoa học của các nước trong khu vực và thế giới nhằm không ngừng nâng cao chất lượng đào tạo và nghiên cứu khoa học của Học viện theo đúng quy định hiện hành của Đảng, Nhà nước và của Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh.

4. Tài chính và tăng cường cơ sở vật chất kỹ thuật :

Học viện Báo chí và Tuyên truyền là đơn vị dự toán ngân sách cấp III, là đầu mối ngân sách trực thuộc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, được Nhà nước đầu tư kinh phí nhằm :

– Từng bước hiện đại hóa cơ sở vật chất – kỹ thuật của Học viện Báo chí và Tuyên truyền để tương xứng là trung tâm đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, nghiên cứu khoa học lý luận chính trị và truyền thông đại chúng của cả nước.

– Đẩy mạnh về công nghệ thông tin để thực hiện tốt nhiệm vụ đào tạo, bồi dưỡng cán bộ; nghiên cứu khoa học …

Điều III : Tổ chức bộ máy của Học viện Báo chí và Tuyên truyền gồm có :

1. Khoa Triết học

2. Khoa Kinh tế

3. Khoa Chủ nghĩa xã hội khoa học

4. Khoa Lịch sử Đảng

5. Khoa Xây dựng Đảng

6. Khoa Tư tưởng Hồ Chí Minh

7. Khoa Chính trị học

8. Khoa Tâm lý giáo dục

9. Khoa Nhà nước-Pháp luật

10. Khoa Báo chí

11. Khoa Phát thanh-Truyền hình

12. Khoa Báo mạng điện tử

13. Khoa Quan hệ quốc tế

14. Khoa Tuyên truyền

15. Khoa Xuất bản

16. Khoa Quan hệ công chúng-Quảng cáo

17. Khoa Xã hội học

18. Khoa Ngoại ngữ

19. Khoa Kiến thức giáo dục đại cương

20. Tạp chí Báo chí và Tuyên truyền

21. Trung tâm Thông tin-Tư liệu-Thư viện

22. Viện Nghiên cứu Báo chí và Truyền thông

23. Ban Quản lý đào tạo

24. Ban Quản lý khoa học

25. Ban Tổ chức-Cán bộ

26. Văn phòng

27. Phòng Tài vụ

28. Phòng Thanh tra

29. Phòng Quản trị

30. Phòng Công tác chính trị

31. Phòng Quản lý ký túc xá

– Lãnh đạo và tổ chức bộ máy của Học viện Báo chí và Tuyên truyền do Giám đốc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh quyết định theo quy định của Ban Bí thư.

– Xây dựng và thực hiện quy hoạch đào tạo, bồi dưỡng phát triển đội ngũ cán bộ giảng dạy, nghiên cứu, đặc biệt là cán bộ khoa học đầu ngành; nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ của đơn vị về mọi mặt : chính trị, tư tưởng, phẩm chất đạo đức, trình độ khoa học và năng lực giảng dạy, nghiên cứu, có biện pháp xây dựng đội ngũ cán bộ để sau một số năm đáp ứng đủ số lượng, bảo đảm chất lượng đội ngũ cán bộ giảng dạy và nghiên cứu của Học viện; tôn vinh các nhà giáo, các cán bộ khoa học, nhất là các chuyên gia đầu ngành; tạo điều kiện thuận lợi để cán bộ nghiên cứu và giảng dạy trẻ phấn đấu rèn luyện sớm trưởng thành. Có chính sách thỏa đáng đối với cộng tác viên khoa học và báo cáo viên, giảng viên kiêm nhiệm.

Điều IV : Các đồng chí Chánh Văn phòng, Vụ trưởng Vụ Tổ chức-Cán bộ, Giám đốc Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Thủ trưởng các đơn vị liên quan trong Học viện chịu trách nhiệm thi hành quyết định này.

GIÁM ĐỐC

Đã ký

PGS.TS. Tô Huy Rứa

Leave a comment »

Những nguyên tắc cơ bản của phỏng vấn

Phỏng vấn là thể loại báo chí trong đó phóng viên đặt câu hỏi cho một nhân vật về một chủ đề cụ thể, vào một thời điểm, nhằm có được thông tin, những lời giải thích hay các ý kiến hay và rõ ràng để có thể đăng tải được. Điều này thì ai cũng biết, nhưng vì chính vì lối suy nghĩ “biết rồi, khổ lắm…” đó mà nhiều phóng viên cũng chẳng biết những gì mình đang làm có đúng hay không.


Diễn đàn Báo chí Việt Nam xin giới thiệu những vấn đề cơ bản của phỏng vấn, do giảng viên Fabienne Gérault của Đại học Báo chí Lille, Pháp, tổng kết:
Các thể loại phỏng vấn
– Phân tích: một chuyên gia giải thích một sự việc, giúp cho độc giả hiểu được sự việc đó.
– Nhân chứng: một người chứng kiến hoặc tham gia một sự kiện thuật lại sự kiện.
– Thông tin: một người công tác trong một lĩnh vực tiết lộ các dự án, quyết sách trong lĩnh vực của mình.
– Ý kiến: người được hỏi đưa ra ý kiến của bản thân, bình luận một sự kiện thời sự.
– Phản ứng hay phỏng vấn nhanh: phản ứng ngắn và tức thì của một người trước một sự kiện. Nếu phỏng vấn nhiều người thì được gọi là micrô vỉa hè.
– Chân dung: người được phỏng vấn biểu lộ bản thân.
Chuẩn bị
– Chọn đúng người để phỏng vấn và chọn đúng chủ đề.
– Liên hệ với người được phỏng vấn, trình bày với người đó chủ đề sẽ phỏng vấn để người đó chuẩn bị.
– Tìm hiểu về người mà mình phỏng vấn: thu thập tài liệu, tìm gặp các nhân vật liên quan.
– Đào sâu chủ đề: biết rõ những sự việc quan trọng, số liệu, các vấn đề đặt ra, từ đó xác định góc độ bài viết viết sẽ đề cập.
– Làm danh sách các câu hỏi, sắp xếp chúng theo thứ tự.
Làm chủ cuộc phỏng vấn
– Tập trung vào chủ đề, nhưng cũng đồng thời cởi mở và quan tâm, hứng thú với cuộc trò chuyện.
– Tự giới thiệu, nhắc lại mục đích phỏng vấn, giải thích điều mình trông đợi.
– Ngồi ở tư thế thoải mái đẻ ghi chép được dễ dàng.
– Tránh dùng máy ghi âm, trừ trường hợp cần thiết.
– Ghi chép.
– Nên chụp ảnh sau khi đã phỏng vấn.
Dẫn dắt câu chuyện như thế nào?
– Câu hỏi đầu tiên mang tính chung chung.
– Không bắt đầu bằng câu hỏi quan trọng nhất hay khó nhất, tạo niềm tin ở người đối thoại.
– Đẩy cuộc phỏng vấn đến chi tiết cụ thể nhất có thể được.
– Đặt câu hỏi mở.
– Quay trở lại chủ đề, nếu người được phỏng vấn đi quá xa hoặc quá ba hoa.
– Đặt lại một câu hỏi khác, nếu người được phỏng vấn trả lời quá chung chung.
– Đặt câu hỏi mở, nếu người được phỏng vấn kiệm lời, sau đó quay lại chủ đề.
– Đừng ngại ngắt lời người được phỏng vấn, hay yêu cầu người đó nói lại cho rõ.
– Biết cách ra khỏi câu hỏi ban đầu, nếu có một phát biểu ra khỏi chủ đề nhưng thú vị, có thể phục vụ cho phỏng vấn.
– Ghi chép chính xác các công thức, giai thoại.
– Không tranh luận, không đưa ra ý kiến của riêng mình.
– Trước khi chia tay, chắc chắn có thể liên lạc lại được với người được phỏng vấn.
Bốn dạng phỏng vấn
– Phỏng vấn dạng hỏi-đáp: là hình thức phổ biến nhất, dễ đọc.
– Phỏng vấn được trích dẫn: bài báo được viết dưới dạng bài tổng hợp hoặc tường thuật, trong đó nội dung chủ yếu dành cho những trích dẫn. Điều quan trọng là biết miêu tả nhân vật hoặc bối cảnh một cách sinh động. Cũng có thể đưa vào những chi tiết thuộc về bối cảnh hay những lời giải thích.
– Phỏng vấn dạng trò chuyện: phóng viên và người được phỏng vấn cùng có mặt. Bối cảnh, không khí cuộc trò chuyện đóng vai trò quan trọng. Bài báo gồm có đối thoại như trong tiểu thuyết. Hình thức mang tính văn học, thích hợp với các tạp chí hoặc chuyên mục văn hóa.
– Phỏng vấn độc thoại: chỉ có một hoặc hoàn toàn không có câu hỏi, và một trích dẫn dài lời người được phỏng vấn. Dạng này ít được dùng và không hay. Được coi như một lời tuyên bố. Nhất thiết phải chia phỏng vấn thành nhiều đoạn bằng các tít xen, chú ý chuyển đoạn.
Một vài lời khuyên trong việc biên tập phỏng vấn dạng hỏi-đáp
– Chọn câu hỏi: bằng cách đọc đi đọc lại toàn bộ nội dung ghi chép. Cần loại bỏ những chi tiết phụ. Đánh dấu những câu hỏi hay nhất, những nội dung thu hút sự chú ý.
– Thông điệp cốt lõi và dàn ý: xác định góc độ, ý chính của người mình phỏng vấn, ý chính này sẽ nằm trong tít, sau đó xây dựng bố cục, tức thứ tự câu hỏi và câu trả lời. Không nhất thiết phải theo đúng trình tự cuộc phỏng vấn. Cần xây dựng lại cuộc phỏng vấn, sao cho bài viết được chặt chẽ và lôgic hơn.
– Chuyển từ ngôn ngữ nói sang ngôn ngữ viết: đây là công việc chính khi biên tập. Phải bỏ đi những câu nói sai, những chỗ ngập ngừng, đồng thời giữ lại cách diễn đạt và câu chữ của người được phỏng vấn. Vì vậy đôi khi phải viết lại câu hỏi và câu trả lời, sao cho chúng đơn giản, ngắn gọn hơn.
– Sử dụng chữ đậm, chữ nghiêng,v.v… để phân biệt rõ câu hỏi và câu trả lời.
– Mở đầu và kết thúc: câu hỏi đầu tiên chính là mở đầu. Vì vậy phải đi thẳng vào vấn đề. Với câu trả lời cuối cùng-kết thúc, phải trở lại thông điệp chính hoặc mở ra góc độ xử lý.
– Độ dài: tùy thuộc. Hình thức “ba câu hỏi cho…” là thích hợp, nhất là với những vấn đề thời sự.
– Sapô và box: sapô giới thiệu người được phỏng vấn và chủ đề cuộc phỏng vấn. Trong box, cần giới thiệu lý lịch trích ngang để giới thiệu đầy đủ hơn người được phỏng vấn. Box cũng có thể lấy một câu trả lời nằm ngoài chủ đề cuộc phỏng vấn hoặc những thông tin bổ sung.
– Tít: “trò chuyện với…” không phải là một tít. Hãy sử dụng thông điệp cốt lõi. Dễ nhất là dùng trích dẫn một câu nói ấn tượng tóm tắt được ý chính.
– Nếu phỏng vấn dài, phải chia đoạn ra bằng các tít nhỏ, bằng ảnh, chú thích ảnh bằng các trích dẫn.
Phỏng vấn nhiều người
– Micrô vỉa hè: phỏng vấn nhiều người dạng phản ứng, trả lời một câu hỏi duy nhất. Câu trả lời tương đối ngắn (một tin sâu), được minh họa bằng một ảnh và một giới thiệu ngắn gọn về người được phỏng vấn (tên, tuổi, nghề nghiệp, chỗ ở). Hình thức này rất sống động, rất con người, tạo điều kiện cho những người vô danh được phát biểu.
– Phỏng vấn so sánh: một câu hỏi được đặt ra cho nhiều người. Hình thức thường dùng để phân tích hoặc lấy các quan điểm khác nhau. Cần trình bày sao cho dễ đọc.
– Bàn tròn: dài và khó đọc hơn phỏng vấn so sánh. Dùng trong các tạp chí chuyên ngành, cho đối tượng độc giả có thói quen đọc và suy ngẫm.
– Đối thoại trực tiếp: thích hợp trong chính trị. Phóng viên cần dẫn dắt cuộc trò chuyện một cách khéo léo./.

Leave a comment »